Posts tonen met het label België. Alle posts tonen
Posts tonen met het label België. Alle posts tonen

vrijdag 29 juli 2022

België, hoelang nog?

(In Flanders' Fields, 12 april 2013) Nikolaus Augustinus De le Haye (1782-1866), de betovergrootvader van gepensioneerd journalist en EU-parlementswoordvoerder Guido Naets, was beroepsmilitair in vier verschillende legers: het Oostenrijkse, het Franse, het Nederlandse en het Belgische. Afkomstig uit een notabele familie in het groothertogdom Luxemburg, overleefde hij de verovering van Wenen door Napoleon, de Russische veldtocht en Waterloo. Daarna begon zijn minder sensationele doch voorspoedige loopbaan in het Nederlandse leger, waarin hij de rang van majoor bereikt had toen hij zich met zijn garnizoen van 300 man in Bouillon aan de Belgische opstandelingen overgaf, daags vóór de Belgische onafhankelijkheid. Met behoud van rang tekende hij dan bij in het nieuwe Belgische leger, dat hem in enkele Vlaamse steden posteerde (en in Roermond, dat tot 1839 bij België hoorde) totdat hij in 1846 op rust ging. Als luitenant-generaal buiten dienst genoot hij van een vorstelijk pensioen tijdens de twintig jaar die hem nog restten. Bij zijn laatste wisseling van loyauteit zou hij, die al meerdere regimes had zien komen en gaan, zich afgevraagd hebben: “België, hoelang nog?” Zijn levensgeschiedenis is wedersamengesteld door zijn betachterkleinzoon met veelal officiële documenten uit die tijd, niet met een persoonlijk dagboek (wel dagboeken van onmiddellijk betrokkenen, zoals zijn bevelhebber tijdens de Russische veldtocht). Dat heeft als gevolg dat we zijn belevenissen en statuswijzigingen wel kennen en zijn verplaatsingen kunnen volgen, maar dat we zijn subjectieve indrukken en bedoelingen grotendeels slechts kunnen vermoeden. Het inhoudelijk zeer lezenswaardige voorwoord van Frans-Jos Verdoodt had een iets betere nalezing verdiend, maar voorts beantwoordt het boek van Guido Naets, België, voor hoelang? N.A. De La Haye (1782-1866) van vaandrig tot generaal (uitgeverij iD, 2013), ruimschoots aan zijn doel. Het schetst de lotgevallen van een interessante figuur op een interessante wijze. Zoals we van een oud-journalist mogen verwachten, zijn de schrijfstijl en de verhaallijn zeer vlot, een “bladzijomdraaier” die heel goed een tijdperk tekent en onze vage kennis van de eigen geschiedenis met allerlei treffende bijzonderheden en citaten invult. Juist omdat deze geschiedenis heel grof bekend is en onszelf allemaal aangaat, kost het geen enkele moeite om de gretigheid van de lezer naar meer details op te wekken. Zo wordt terloops duidelijk dat de taalgrens toen beduidend zuidelijker lag, zoals de naam “Waterloo” nog aangeeft. De boeren moeten er in een Nederlands en geen Frans dialect ondervraagd worden. Allerlei petite histoire passeert de aandacht, bv. dat de latere Leopold I in 1816 de Britse prinses Charlotte afsnoepte van haar verloofde, de voor de Nederlandse eenheid noodlottige oorlogsminister en latere koning Willem II. Bij de hereniging der Nederlanden citeerde de nieuwe vorst Willem I een manifest van Nederlandse nationalisten: “Bedenk dat van Texel tot aan de Moezel, van Groningen tot Oostende slechts één natie woont.” (p.97) Het herenigde land zou echter ten onder gaan aan enerzijds Franse en Franstalige drijverijen, anderzijds ook reële grieven van het Zuiden tegen het Noorden, zoals de achterstelling van de Zuidelijken bij benoemingen. Vooral de financiële transfers van Zuid (inbegrepen Vlaanderen, dat nooit van transfers geprofiteerd heeft) naar Noord ter delging van de enorme Nederlandse staatsschuld veroorzaakten onvrede. De zedenles van het verhaal is evengoed op België van toepassing: een staat die op transfers gegrondvest is, zal door die transfers vergaan. Een vroeg getuigenis van de Belgische transfers wordt hier trouwens aangehaald: het hekeldicht van Emile Moyson op de inhuldiging van de Congreskolom in 1859: “Adieu Colonne, uw steen en brons / Zijn Fransch tot in hun ornamenten. / Maar toch zit d’r iets in van ons: / Ze zijn betaald met onze centen.” Nog iets waaruit België de lessen zou moeten trekken is het Verenigd-Nederlandse economische beleid: twee verschillende economieën, in casu het handeldrijvende Noorden en het industriële Zuiden, hadden elk een eigen beleid nodig in plaats van de geboden eenheidsworst. In beide gevallen was/is de nationale leuze tevergeefs: “Eendracht maakt macht”… Een belangwekkend deel van het verhaal betreft de doorslaggevende rol van het toeval in de splitsing van de Verenigde Nederlanden. De militaire lotgevallen van belachelijk kleine eenheden, de massale deserties (meer om aan het risico van krijgsgeweld te ontsnappen dan uit ideologische beweegredenen), de verkeerde tactische beslissingen van vader en zoon Willem waar de gehaaide Franse agitatoren handig op inspeelden, het tijdelijk verraad van de zoon, de koerswijzigingen van de vader, het samenvallen van de Belgische met de Poolse opstand: verander een detail in deze geschiedenis en België was er nooit gekomen. Of het had heel andere grenzen gekend, bv. met Luxemburg, zonder Bouillon, met Noord-Brabant of zonder Limburg. De tijdsgeest wordt verduidelijkt, bv. de veel grotere rol van godsdienst blijkt uit de poging van het katholieke Oost-Limburg om deel te worden of te blijven van het eveneens katholieke België. De overwegend orangistische Vlaamse bevolking kon zich om dezelfde reden op de duur met het Belgische feit verzoenen. België had geen eenheidstaal maar wel een eenheidsreligie, die daarom ook door de antiklerikalen geduld werd. De kerkleiding hield het in 1827 gesloten verbond met de liberalen in stand en verhinderde in 1832 zelfs de voorlezing van de encycliek Mirare Vos die de liberale grondwet van België bekritiseerde. De protagonist vertelt allerlei nuttige weetjes over de Belgische secessie, bv. de terreur tegen de orangisten, waartoe verrassend genoeg ook de Vlaamse hoge adel behoorde. Wie terrorisme veroordeelt, moet ook de stichters van België wraken. De ware naam van het Martelaars- en het Barricadenplein is Sint-Michielsplein resp. Oranjeplein. Zelfs de felste Vlaamse beweger kan er maar van dromen, in Brussel opnieuw een Oranjeplein te mogen hebben. Het nut van dit boek is vooral dat het de betrekkelijkheid van het Belgische feit doet inzien. Een schertspartij als de Belgische Unie/Union des Belges en zelfs minder extreme vormen van belgicisme verabsoluteren België en zijn koningshuis, alsof het om een nieuwe afgodendienst gaat. Zij houden ons allerlei doemscenario’s voor ingeval dit efemere koninkrijk te gronde gaat. Dit boek maakt echter duidelijk dat de grenzen in dit deel van de wereld al zo vaak veranderd zijn. Er kan dus nog wel een keer bij. Intussen is het wel mogelijk om De la Haye’s vraag te beantwoorden: ja, België heeft standgehouden. Vele waarnemers van en betrokkenen bij de stichting waren hier niet zeker van. De ervaren Franse diplomaat Charles-Maurice de Talleyrand dacht aan een spoedige splitsing, ruwweg die waar de Vlaamse Beweging aan denkt, met Wallonië (ruim bemeten) als deel van Frankrijk. België heeft het, geholpen door internationale omstandigheden, de strategie van de Saksen-Coburgs en de traagheidswet, echter gewonnen van de Franstalige rattachisten, de orangisten en de flaminganten. Zolang ik de Vlaamse beweging volg, hoor ik regelmatig hoopvolle kreten over het spoedige en “nu wel onvermijdelijke” einde van België. Helaas blijkt dit een fata morgana. Voor de zwakke knuisten en weke hersenen van de Vlamingen is België te taai. Alleen een internationale beweging kan terloops ook het koninkrijk België liquideren.

woensdag 3 juni 2020

Kolonisering, een begripsverheldering: 3. Vlaanderen, een kolonie van België?


Vlaanderen, een kolonie van België?


(Doorbraak, 27 mei 2020)


Mark Grammens zaliger vergeleek regelmatig de Vlaamse strijd met de dekoloniseringsstrijd. Hij behoorde tot de repressieslachtoffers die in de jaren 1950 de strijd tegen België hernamen, maar dan van de linkerkant. Vandaar zijn voorliefde voor progressief jargon en verwijzingen. In Vlaanderen minder gebruikelijk, maar in éénklank met het progressisme van de nationalisten in bijvoorbeeld Catalonië.


Die antikoloniale beeldspraak heeft in de Vlaamse Beweging nooit veel navolging gevonden, wellicht omdat de meeste Vlaamse Bewegers in die tijd weinig op het wereldgebeuren ver van de eigen klokkentoren gericht waren, of omdat zij zich in een dekoloniseringsoorlog moeilijk met de exotische opstandelingen tegen het Europese koloniale gezag konden vereenzelvigen. De jongste jaren hoort men de vergelijking regelmatig bij de Schotse nationalisten, die zich als een vroege kolonie van Engeland voorstellen. Destijds werd de onafhankelijkheid van Ierland in India alvast als een klinkende dekolonisering gezien, een model om inspiratie uit te putten, en een bewijs dat het Britse rijk wél overwinnelijk was.


De Vlamingen als inboorlingen verknecht door en in opstand tegen een koloniale macht, dat klonk alvast beter dan “les boches du nord” (de moffen van het noorden), flaminganten als agenten van het Duitse imperialisme, of “bloed en bodem”. Het paste in de progressieve tijdsgeest. Ik heb het niet bewust meegemaakt, maar ik vermoed dat de opgang van de Volksunie in de jaren 1960 toch ook de “wind van verandering” die door het dekoloniserende Afrika woei, in haar zeilen wist in te vangen.




Peppraat


Verkocht Grammens meer dan peppraat? De belgicisten zullen het zeker een holle overdrijving noemen, of gewoon onzin. Engelsen, inbegrepen degenen die uit Jamaica of Pakistan stammen, noemen het Schotse vertoog zo, en wijzen erop dat Schotten en Ieren volop meededen met de Engelsen in de kolonisering van derde landen. En dat geldt evengoed voor de Vlamingen, die in de koloniale oorlog van koning Léopold II sneuvelden (luitenant Lippens, sergeant Debruyne) of de overwinning behaalden (commandant Francis Dhanis), die de meeste missionarissen leverden, en die, zoals ondergetekende nog gedaan heeft, hun eerste zakcentjes in een dankbaar knikkend negertje stopten. De Vlamingen waren niet gekoloniseerd door de Belgen, zij waren zelf Belgen.


Maar daartegenover staat dat bevolkingen waarvan niemand betwist dat zij gekoloniseerd waren, wel degelijk zelf mee aan de kolonisering deelnamen. De Britten organiseerden volksplantingen van Tamils in Sri Lanka en Myanmar, Gujarati’s in Zuid- en Oost-Afrika, Bhojpuri’s in Guyana. Sikhs vochten voor het Britse rijk in de Concessie van Shanghai en tegen de “Boksersopstand” in Beijing, om nog te zwijgen van Flanders’ Fields. Wie aan de top van de piramide stond, daarover bestond geen twijfel, maar daaronder was er volop plaats voor maatschappelijke opklimming voor koloniale onderdanen.


Eens de onderdanen voldoende évolué waren, werd het zelfs aangewezen om gehoorzame exemplaren een heel zichtbare plaats in de bestuursstructuur te geven. Gehoorzaamheid loont, was de boodschap naar de intelligentsten onder de inheemsen toe. We hoeven in het Belgische geval niet eens naar historische figuren als Gaston Eyskens of Wilfried Martens te verwijzen: pas afgelopen week hebben we Paul Magnette horen suggereren dat de volgende premier, die de Vlamingen een forse Belgische belastingverhoging zal moeten aanpraten, een Vlaming “mag” zijn. Dat speelt ook in op de sentimentele psychologie van primitieve inboorlingen: zij zijn veel gehechter aan personen dan aan ideeën, dus plak een Vlaams gezicht op een anti-Vlaams beleid, en de sukkels zullen het in de armen sluiten.


Een nuttig element in elk koloniaal bestuur was het “verdeel en heers”-beginsel. Vaak was dat al nuttig in het op gang brengen van het koloniseringsproces, zoals toen Hernan Cortes andere Mexicanen tegen de Azteken wist te mobiliseren. De koloniale onderdanen kwamen zelfs niet op het idee om de heersersklasse tegen elkaar op te zetten, maar de heersers deden het routinematig en heel bewust bij de inboorlingen. De “Zweedse” regeringscoalitie speelde wel in op een scherpe inter-Waalse tegenstelling tussen de liberale visie van de MR op de economie en de socialistische van alle anderen, maar dat betrof niet de machtsverhoudingen tussen Vlamingen en Franstaligen. Zodra die in het spel zijn, vormen de belgicisten een ongenaakbaar gesloten front. De Vlaamse beweging heeft niet genoeg verstand in huis om daar een bres in te slaan of zelfs maar aan die optie te denken. Omgekeerd is het zaaien en handhaven van verdeeldheid bij de gekoloniseerden een ingeburgerde praktijk, en onderdeurtjes kunnen zeer fanatiek zijn in hun pekelruzies en aan hun onderlinge haatverhoudingen heel wat heiliger-dan-gij status ontlenen, zodat zij geen gevaar vormen voor het bewind.  




Algerije van het noorden


Nog een bezwaar is: kolonisering betekende dat één land een ander land ging inpalmen; een ver, tropisch land. Nochtans, strikt genomen moet dat geen ver land zijn: de Russische inpalming van stukjes land in het oosten, beetje bij beetje, tot de tsarenscepter tot in Alaska reikte, kan gerust een proces van kolonisering genoemd worden. Dat de Sovjetheerschappij over het reusachtige Siberië aan de dekoloniseringsgolf ontsnapt is, heeft met de succesvol verkochte bolsjevistische aanspraak op morele superioriteit en niet-onderdrukking te maken; de tsaren zouden er niet mee weggeraakt zijn.

De Jakoeten en Kirgiezen hadden hetzelfde Sovjet-staatsburgerschap als de Russen, de Vlamingen zijn evenzeer Belg als de Franstaligen. Toen Frankrijk over Algerije heerste, waren de Algerijnse provincies “départements à part entière” met zitting in het Parijse parlement. Hoezo, kolonie in de verte? De Middellandse Zee stroomt doorheen Frankrijk zoals de Seine doorheen Parijs; en niemand zegt toch dat de ene Seine-oever de andere “koloniseert”? Toch is l’Algérie Française uiteindelijk het voorwerp van een dekoloniseringsoorlog geworden.


Toen België ontstond, was dat door het initiatief van Franse samenzweerders die als eerste doel hadden, de zuidelijke Nederlanden bij Frankrijk te voegen, een soort herstel van de Napoleontische toestand, toen de Oostenrijkse Nederlanden tot een soort Algerije van het noorden gemaakt waren. Een aparte staat België was slechts een B-plan dat gezien de Britse bemoeienis al snel de best haalbare optie werd. Maar er was nooit een opzet van gelijkheid met de Vlamingen, alleen een handig gebruik van de onnozelheid van voldoende Vlamingen die dat niet door hadden.  


Kortom, de koloniale uitleg voor de Belgische machtsverhoudingen is mogelijk een beetje bij het haar getrokken, maar echt niet ongerijmd. Een beetje tekstschrijver is zeker in staat om van de “politieke spelletjes” van de Vlaamsgezinde partijen een antikoloniale bevrijdingsstrijd te maken. Maar de belgicisten kunnen gerust zijn: zo ver denken Vlamingen niet. Zelfs bij de zoveelste verjaardag van de Kongelese onafhankelijkheid denkt geen enkele Vlaamse voorman aan hun geslaagd “los van België”.

maandag 14 augustus 2017

België weer eens gesplitst





(De Bron, 15 juli 2017)


In een zaal van het Vlaams Parlement verwelkomde Jan Peumans de Waalse germanist prof. em. Jules Gheude ter gelegenheid van de verschijning bij Doorbraak van een vertaling van diens nieuwe boek: Waals Testament. We hadden gehoord dat hij in de Waalse media voor “verrader” uitgescholden was, dus we zaten met een gunstig vooroordeel.



Perin

Gheude, 71, bezielt sinds 2010 het Gewif, een studiecentrum voor de aanhechting van Wallonië bij Frankrijk. Hij was hoogleraar aan de Luikse universiteit en in de jaren 1970 kabinetsmedewerker van François Perin, toen minister voor Institutionele Hervormingen. Perin was leider van het Rassemblement Wallon en meesterdenker van het rattachisme, de gedachte dat Wallonië niet bij l’état belgo-flamand maar bij Frankrijk behoort.  

In dit boek steekt Gheude zijn blijvende bewondering voor Perin niet weg. Die was inderdaad een briljante en veelzijdige geest, mentor van wijlen interimpremier Jean Gol en ondermeer ook een voorman van het nieuwheidendom. Over de aard van de communautaire problemen sprak hij zonder complexen, niet met de felheid van een Karel Dillen, maar met een welhaast humoristische vanzelfsprekendheid. En hij bereikte er meer mee voor zijn Wallonië.

Ruim 20 jaar geleden voorspelde VVB-voorzitter Yvan Mertens dat de Belgische constructie geen vijf jaar meer zou duren. Dat was dus een typisch Vlaamse inschatting: kinderachtig en zonder voeling met de wereld van de macht. Er was ook toen geen ernstige reden om een spoedig verwezenlijkte Vlaamse onafhankelijkheid te verwachten. Noch in Vlaanderen noch in Wallonië besteedde men aandacht aan zijn (als staatsgevaarlijk bedoelde) voorspelling, tenzij om ermee te lachen: “Waar lopen die grote woorden met dat ventje naartoe?” Ze was van hetzelfde gehalte als de ronkende maar machteloze retoriek die men toen van de Yzerbedevaarten gewend was.

Nochtans waren de factoren, hoewel nog niet de machtsverhouding, al in voege die ooit tot de splitsing moeten leiden. Dat vond althans  François Perin, die vaststelde dat de Vlamingen een eigen natie aan het vormen waren. Die indruk nam alleen maar toe, zodat een RTBF-ploeg die trend ging doortrekken naar een verrrassende eenzijdige Vlaamse onafhankelijkheidsverklaring: Bye bye Belgium (2007).



Waarom vandaag?

Alain Mouton interviewde Gheude, die hem graag uitlegde waarom hij dit boek geschreven had, en waarom nu. Dat Vlaanderen in de feiten een aparte natie vormt en de Walen zich vooral op Frankrijk richten, beschouwde hij als afdoende bewezen: daarvoor waren geen verdere argumenten of belgicistische achterhoedegevechten meer nodig. Op sommige momenten hebben Vlaamse politici die zich nu als gematigd (= toegeeflijk) presenteren, zich als separatist-onder-zekere-voorwaarden laten kenen, bv. Wouter Beke tijdens de zesde staatshervorming. De huidige communautaire wapenstilstand die de N-VA in acht neemt, wekt de indruk dat België gered is, maar die is bedrieglijk. Onder al die Vlaamse gematigdheid gaat nog altijd de bereidheid om België te splitsen schuil. Juist de officieel afgekondigde communautaire stilstand brengt de onvermijdelijkheid van separatisme scherper aan het licht, stelt Gheude. 

Aanleiding vandaag is het verder uiteendrijven van zowel de openbare mening als de economische toestand in Vlaanderen en Wallonië. De PS en de belgicistische media maken de Walen al twintig jaar wijs dat er een herleving van de Waalse economie bezig is, maar er zijn nog steeds geen resultaten. Door de opleving in de buurlanden daalt de werkloosheid ook in Wallonië wat, maar alweer minder dan in Vlaanderen. Je kan er niet naast kijken dat de Walen meer dan ooit op Vlaamse overdrachten teren.

De weg voorwaarts ligt dus in de splitsing. Het uiteenvallen van België is geen apocalypse, aldus Gheude. Brussel kan een stadsstaat worden, een Washington aan de Zenne, een heuse jackpot voor de stad. Het Vlaamse publiek hoort het hem graag zeggen, want het impliceert ook een splitsing tussen Wallonië en Brussel. De mogelijkheden en logische lotsbestemming van Wallonië en Brussel zijn immers verschillend, dus de belangrijkste stap voorwaarts is om die twee uit elkaar te halen. Brussel krijgt dan een eigensoortig statuut waarin een band met Vlaanderen mogelijk blijft, althans voldoende om de Vlaamse bestuursinstellingen in Brussel redelijkerwijze te kunnen handhaven.

Daarna kunnen Vlaanderen en Wallonië ongehinderd hun eigen weg gaan. En daartussen is geen symmetrie. Natuurlijk is Vlaanderen een natie in wording, en natuurlijk zijn de Walen dat niet, dus de splitsing zal asymmetrisch zijn. In plaats van zich aan België vast te klampen, moeten de Walen niet van een onrealistische onafhankelijkheid dromen, maar erkennen ze beter gauw dat ze bij Frankrijk horen.



Maar

Met talloze citaten, van Charles de Gaulle en anderen, toont Gheude aan dat Frankrijk bereid is om Wallonië te omarmen. Ook de Waalse openbare mening is (blijkens een peiling in Le Soir) er al voor de helft voor gewonnen om heim ins Reich “terug” te keren.  Dat was overigens van in het begin de bedoeling: de revolutionairen die het historisch accident van 1830 op gang brachten, wilden niet alleen de Nederlanders buiten, maar wilden ook bij Frankrijk aansluiten. Economisch gezien betekent dat een extra last voor Frankrijk, reden waarom sommige Vlaamse kruideniers beweren dat de Fransen dat nooit zullen willen. Maar voor dat beetje grandeur hebben die wel degelijk een prijs over.

Wel zal Wallonië slechts eenmalig van zijn schulden ontheven worden: van dan af zal het de tering naar de nering moeten zetten. Dat juist is de reden waarom de meeste Walen het rattachement toch maar als een tweede optie achter de hand houden. Zolang het maar kan, willen zij van de Vlaamse goedigheid blijven profiteren. Niemand anders is zo onnozel: de EU niet, ook Frankrijk niet, alleen de Vlamingen. Alleen daar blijft een politieke meerderheid (en een grote meerderheid in de mediatieke en culturele sector) het als een teken van morele superioriteit voorstellen om zich te laten bestelen.

Daarom staat Gheude alleen. Natuurlijk is er een Waal te vinden die waarheden wil verkondigen die voor zijn volksgenoten als verraad gelden (aan Vlaamse kant zijn er zo zelfs meer dan anderen), maar Wallonië als geheel is nog lang niet aan een Belgische boedelscheiding toe. Daarom heeft Gheudes dissidente stem uiteindelijk niet meer impact dan de protserige oekazen van de feestredenaar op wijlen de Yzerbedevaart.


Jules Gheude: Waals Testament. Ongemakkelijke waarheden over de toekomst van België, Doorbraak, Antwerpen 2017 (vertaald door  Marc Vanfraechem uit Un testament wallon – Les vérités dérangeantes), ISBN 978-90-82567-39-7.